Geschreven door: Marinho
Op 1 juli is het Keti Koti. Dat betekent ‘Verbroken Ketenen’. We staan dan samen stil bij de afschaffing van de slavernij in Suriname en de Nederlandse Antillen.
Ik merk soms dat mensen om mij heen een beetje worstelen met dit onderwerp. Dan hoor ik bijvoorbeeld de gedachte: "Ja, maar dat is toch een herdenking voor een specifieke groep?"
Maar dat is dus echt niet zo.
Keti Koti is een dag voor iedereen in Nederland waarop we onze gezamenlijke geschiedenis herdenken en vieren. Onze hele samenleving en hoe we nu met elkaar leven, is gevormd door die geschiedenis.
Als professionals in de jeugdzorg, het onderwijs, of gewoon als collega’s onder elkaar, positioneren we ons vaak als degenen die het allemaal wel weten. We zijn de hoeders van het grote verhaal. Maar laten we eerlijk zijn: we zijn hierin ook gewoon samen aan het leren.
Mijn eigen zoektocht met Keti Koti begon een paar jaar geleden bij de Keti Koti Dialoogtafel. Zij organiseren dialoogtafels voor 100 mensen of meer.
Aan de hand van een goed gestructureerde dialoog gaan mensen met elkaar in gesprek gaan over alledaagse thema's zoals thuisvoelen, werk of familie, waarbij uitsluiting zowel bij witte mensen als mensen van kleur speelt.
In de gesprekken werd goed duidelijk, dat uitsluiting bij mensen van kleur bijna altijd te maken heeft met racisme en discriminatie.
Ik was erg nerveus om op gesprek te gaan bij de oprichtster van de stichting. Ik dacht dat het een puurheidstest zou worden:
Weet ik genoeg? Ben ik zwart genoeg? Gebruik ik wel de juiste middelen voor in mijn kroeshaar? Spreek ik Keti Koti goed uit? Wat nou als ik zeg dat ik niet van pittig eten houd, val ik dan door de mand?
Vrij onzeker dus.
Het onzekere gevoel merk ik ook bij anderen die aan de slag willen gaan met Keti Koti of dekolonisatie. Daarom is onze belangrijkste boodschap voor deze maand simpel:
Wat je ook doet, doe íéts met Keti Koti.
Praat erover met iemand, deel verhalen met elkaar en durf het ongemak op te zoeken. We hoeven het niet allemaal perfect te kunnen bedenken vanuit de abstractie, we moeten het gewoon gaan dóén.
Maar wat zou je dan kunnen doen? Meteen groots en actief in de community? Of thuis klein beginnen? Ik heb voor jullie een paar opties op een rijtje gezet.
Laten we beginnen!
Je hoeft echt niet meteen een enorm theoretisch plan op te tuigen.
Grote veranderingen beginnen vaak heel klein, in een klas of tijdens de lunch met je eigen team op de werkvloer.
Het Nederlands Jeugdinstituut gaf een paar goede voorbeelden in hun artikel "Hoe vier ik Keti Koti met mijn gezin?", namelijk:
Zoek het goede gesprek op: Samen leren betekent ook praten over de onderwerpen die ingewikkeld of ongemakkelijk voelen. Juist die schuring opent de blik. Durf bepaalde vragen dus ook eens aan je collega's of jongeren te stellen.
Duik samen de keuken in: Maak een traditioneel Surinaams gerecht, zoals Heri Heri of een goede pindasoep. Schrijf er een menukaart bij waarin je kort uitlegt wat de betekenis achter het eten is. Deel het uit in de klas of organiseer een Keti Koti-lunch met je team.
Ga creatief aan de slag: Laat kinderen (of volwassenen) een 'vrijheidsvogel' knutselen of ga samen een kleurrijke Alakondre-kralenketting rijgen. In plaats van alleen maar droge tekst te gebruiken, merken we dat visuele antwoorden en samen creatief bezig zijn de drempel enorm verlagen. Juist tijdens het maken ontstaan vaak de mooiste, meest organische gesprekken.
Wil je de boel liever buiten de muren van je kantoor of school opzoeken en de herdenking en viering van dichtbij voelen? Juni en juli staan bol van de initiatieven.
Check ook vooral even de agenda van je eigen gemeente, want gratis festivals poppen inmiddels door het hele land op.
Keti Koti Amsterdam
Ben je op 1 juli in Amsterdam? Bekijk dan vooral het progamma van Keti Koti Amsterdam en doe mee aan deze route:
11:15 – 13:00 | Bigi Spikri Optocht: Een super kleurrijke en gezellige optocht in traditionele kledij, van het Waterlooplein naar het Oosterpark. Om te herdenken én te vieren.
14:00 – 15:15 | Nationale Herdenking: De officiële herdenking en kranslegging bij het Nationaal Monument Slavernijverleden in het Oosterpark.
13:00 – 23:00 | Keti Koti Festival: Na de herdenking barst het feest los op het Museumplein. Livemuziek, verschillende podia, lekker eten en cultuur.
Keti Koti Dialoogtafel in het Rijksmuseum
Soms moet je dingen niet willen snappen met je hoofd, maar gewoon gaan ervaren. Wat het zingen van de oude plantageliederen doet met het lijf van heel veel mensen, is bijvoorbeeld zó'n belangrijk en indringend iets. Dat moet je niet omschrijven, dat moet je gaan voelen. Ga daarom, als er nog plek is, naar de Keti Koti Dialoogtafel in het Rijksmuseum
Keti Koti in het theater
Keti Koti in De Krakeling: Naar Ndakaaru zwemmen (8+) Vier en herdenk Keti Koti met het hele gezin tijdens deze interactieve en indringende voorstelling over afkomst en vrijheid. Door een ontmoeting met een Senegalese voormoeder vervagen de grenzen tussen heden en verleden, waarbij je na afloop samen eet en met elkaar in gesprek gaat.
Keti Koti in Rotterdam: Getekend (12+) Via een bewaarde briefwisseling tussen twee 19e-eeuwse halfzussen – de één in Rotterdam, de ander op een Surinaamse plantage – duikt deze indringende familievoorstelling in het slavernijverleden. Een gelaagde voorstelling over identiteit en vrijheid voor jongeren van nu, inclusief een gratis traditioneel Heri Heri-gerecht vooraf.
Keti Koti bij RIGHTABOUTNOW INC.: BARST (Jongerenvoorstelling) Via het landelijke platform 'Theater voor Keti Koti' presenteren drie jonge makers een rauwe en energieke live performance over de impact van ons koloniale verleden op het hier en nu. Geïnspireerd door de betekenis van Keti Koti doorbreken de spelers met openheid, lef en kwetsbaarheid patronen, taboes en generationele trauma’s in hun zoektocht naar identiteit, vrijheid en zelfbeschikking. (Te zien op 27 juni op IJburg, 30 juni in het Bijlmer Parktheater en 1 juli in CC Amstel)
Wil je liever in je eigen tijd je kennis vergroten, of zoek je iets om thuis of in de klas te delen? Dit zijn onze absolute aanraders:
Wat kun je lezen?
Voor 6+: 'Een vrolijke optocht op Keti Koti' (Henna Goudzand Nahar & Brian Elstak) of 'Op de rug van Bigi Kayman' (Henna Goudzand Nahar). Ideaal om de betekenis van het feest op een beeldende en fijne manier over te brengen.
Voor 10+ 'De reis van Syntax Bosselman' (Arend van Dam). Het indringende, waargebeurde verhaal van een Surinaamse man die in 1883 naar Amsterdam werd gehaald om daar letterlijk tentoongesteld te worden aan het publiek. Lieve collega Saar gaf ook nog deze leestip: "Suikerland" van Henna Goudzand Nahar
Voor jezelf: Wil je echt even de diepte in? Pak dan klassiekers zoals 'Wij slaven van Suriname' (Anton de Kom), 'Alledaags racisme' (Philomena Essed) of 'Witte onschuld' (Gloria Wekker).
Wat kun je horen?
De plantage van onze voorouders (VPRO): Een geweldige achtdelige podcast waarin Maartje Duin ontdekt dat haar familie mede-eigenaar was van een Surinaamse suikerplantage. Ze zoekt contact met de nazaten van de tot slaaf gemaakten om samen het hele verhaal te reconstrueren.
Langdradig (Wereldmuseum Amsterdam): Luister vooral naar aflevering 1 ('We Keep On Keepin’ On'). Gyonne Goedhoop duikt in de geschiedenis van de contractarbeid na 1863 en trekt een hele duidelijke lijn naar hoe dat nu nog doorspeelt in de ervaringen van mensen van kleur nu.
Sporen van Slavernij: de erfenis (Omroep MAX): Dolores Leeuwin zoekt uit wat nou precies de voelbare erfenis is van dit verleden in ons dagelijks leven van nu.
En nu jij!
Of je nu kiest voor iets groots zoals de dialoogtafel, of iets kleins zoals een podcast luisteren of er simpelweg over praten met een collega: wat je ook doet, doe iets (maar dat is je nu wel al duidelijk denk ik :)) Het belangrijkste is dat je die blik opent.
“Er is geen copyright op sociale rechtvaardigheid. We gaan het eindeloos kopiëren en plagiëren en we nodigen iedereen uit om mee te doen.”
Welke actie of tip ga jij deze maand oppakken?
